Osmanlı – Kürt İlişkileri – 1 yazısında, 1514 sonrası Osmanlı – Kürt ilişkilerinin yeniden düzenlendiğini ve zaten Kürt Mirliklerinin 1514’ten önce yüzyıllarca ayakta olduklarını, baş yönetim kaleleri ile birlikte her birinin onlarca kaleye hükmettiğini yazmıştım. 1514 Çaldıran Savaşı’ndan sonra zaten yüzlerce yıldır hüküm süren Kürt Mirlikleri ile Osmanlı Devleti arasında ilişki tanımlandı. Yani Osmanlı-Kürt ilişkileri bir nevî düzenlendi. Osmanlı Devleti, Kürt Mirliklerini tanıdı. Bazı Mirlikler, Hükümet Sancak bazıları Yurtluk-Ocaklık sistemi olarak tanındı.
Serinin ikinci yazısında ise Osmanlı arşiv belgelerinde Kürt Mirliklerinin izini süreceğim. . Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nde yer alan 1520 senesine ait D.9772 [1] vesikasında Kürt Mirlikleri hakkında bilgi verilmiş, hangi mirliği kimin yönettiği yazılıdır. Bu vesikada geçen mirlikler ve yöneticileri şunlardır:
Livâ-î Kara Hâmîd [2] Beylerbeyi Mehmed tasarrufunda,
Livâ-î Kemâh [3] Karaçinoğlu Ahmed Bey tasarrufunda,
Livâ-î Harput [4] Çavuş Ahmed Bey tasarrufunda,
Livâ-î Ruha [5] Baltaoğlu Pîrî Bey tasarrufunda,
Livâ-î Arabgîr [6] İskender Bey veled-î Yularkısdı tasarrufunda,
Livâ-î Ergani [7] Yiğit Ahmed Bey tasarrufunda,
Livâ-î İspir [8] mahlul
Livâ-î Bayburd [9] mahlul
Livâ-î Kiğı [10] Diyarbekir Beylerbeyisi Mehmed Bey zikr olan sancağı Mehmed Bey nâm kimesneye tevcih eylemiş, amma berât verilmemiş.
Bu dokuz livâyı takiben de Diyarbekir Beylerbeyliği’ne bağlı yirmi sekiz livâ sıralanmaktadır. Dokuz yerle ilgili dipnotları da ekleyeceğim için yazı uzun olmasın diye diğer 28 yerle ilgili arşiv belgesini ve dipnotlarını serinin üçüncü yazısına bırakayım.
Dipnotlar: [1] : Ömer Lütfi Barkan, İktisat Fakültesi Mecmuası, İstanbul, XV, (1953-1954), 251-329.
[2] : Günümüzde Diyarbakır şehir merkezi, antik adıyla Amid.
[3] : Kemah, Günümüzde Erzincan’a bağlı bir ilçe.
[4] : Harput, tarihi Urartulara kadar uzanan, günümüzde Elazığ şehir merkezinde tarihi sit alanı olan, tarihi yerleşimin adı.
[5] : Ruha, günümüzdeki Şanlıurfa şehir merkezinin tarihi adı. Bir diğer antik adı da Edessa.
[6] [7] [8] [9] ve [10] numaralı dipnotlarda yer alan bilgiler zaten günümüzde idari sınırlar içerisinde değişmiş olsa da yer ismi olarak aynıdır. (Arabgîr : Arapkir, Malatya ilçesi; Ergani: Diyarbakır ilçesi; İspir : Erzurum ilçesi; Bayburd : Günümüzde il; Kiğı, Bingöl’ün ilçesi)