Gazete Emek- İran İnsan Hakları Merkezi (IHRS), 23-30 Temmuz tarihleri arasında İran’da yaşanan insan hakları ihlallerinin yer aldığı haftalık bültenini yayınladı. Raporda idamlar ve cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerine geniş yer verildi.
İran rejiminin 28 Temmuz sabahı Abolfazl Sepahi Badjani ve Amir Hossein Safari Hosseinabadi İsfahan’daki Ali Hamani Meydanı’nda idam edildiği kaydedilen raporda, idamların halkın gözleri önünde gerçekleştirildiği belirtildi. Raporda, “İki kişi, Ocak 2026’daki ülke çapındaki protestolar kapsamında tutuklanmıştı. Davalarına ilişkin yayımlanan bilgilerde işkence, zorla itiraf alınması, bağımsız avukata erişimin engellenmesi ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine dair ciddi iddialar yer aldı. Aynı davada yargılanan diğer sekiz kişi ise halen birden fazla idam cezasıyla karşı karşıya bulunuyor ve yaşamları tehlike altında” denildi.
Qêzêlhêsar Cezaevi’nde 16 günlük süren ve bin 500’ün üzerinde tutuklunun katıldığı açlık grevine değinilen raporda, açlık grevinin cezaevi yetkilileri ve yargı makamlarıyla görüşme ardından sonlandırıldığı hatırlatıldı. Yetkililerin, uyuşturucu davalarındaki idamların önerilen yasal değişiklikler görüşülürken durdurulacağını aktardıkları kaydedilen raporda, “Yetkililer, idam için hücreye götürülen altı mahkûmun yeniden genel koğuşlara alınacağını ve idam cezası alan mahkûmların dosyalarının yeniden değerlendirileceğini taahhüt ettiği bildirildi. Mahkûmlar ise grevin askıya alınmasının, bu taahhütlerin fiilen uygulanmasına bağlı olduğunu vurgulayarak, idamların yeniden başlaması veya yetkililerin sözlerini yerine getirmemesi halinde protestolarına ve açlık grevine devam edeceklerini açıkladı” ifadeleri kullanıldı.
İhlaller sıralandı
Siyasi tutsak İsa Çarî hakkında idam cezası verilmesi hatırlatılan raporda, Çarî’nin de Qêzêlhêsar Cezaevi’nin 37’nci Koğuşunda tutulduğu vurgulandı.
Raporun devamı şu şekilde: “Çarî’nin bağımsız avukata erişimi, sorgu sürecinin koşulları ve yargılamanın uluslararası adil yargılanma standartlarını karşılamaması konusundaki ciddi endişeler devam ediyor. Çari’nin iki genç kuzeni Abolfazl Rahbar ve Omid Rahbar ise sırasıyla 20 ve 26 yıl hapis cezasına mahkûm edildi.
*Ahad Şokohian hakkında üç ayrı idam cezası verildi. Ülke çapındaki protestolar kapsamında gözaltına alınan Ahad Şokohian’ın, tek bir dosya kapsamında üç kez idam cezasına çarptırıldığı bildirildi. Gözaltı, sorgu ve yargılama sürecindeki şeffaflık eksikliği ile verilen ağır cezalar, idamların infaz edilebileceği yönündeki kaygıları artırdı.
*Evin Cezaevi’ndeki siyasi tutsak, Amirhasan Akbari-Monfared’a, idam cezası verildi. Monfared, 2025 yılı kış ayında Kerec’de babası Muhammed Akbari-Monfared, kız kardeşi Zeyneb Akbari-Monfared ve erkek kardeşi Amirhossein Akbari-Monfared ile birlikte gözaltına alınmıştı. Ailenin diğer üç üyesi daha sonra kefaletle serbest bırakılırken, Amirhasan tutuklu kalmaya devam etti ve Evin Cezaevi’ne sevk edildi.
*IHRS verilerine göre Temmuz 2026’da yalnızca 16 gün içinde İran’ın farklı cezaevlerinde en az 58 mahkûm idam edildi. İdam dalgası sürerken, aralarında çok sayıda Afgan vatandaşının da bulunduğu beş mahkûm Taybad Cezaevi’nde, iki mahkûm ise Qêzêlhêsar Cezaevi’nde idam edildi. İranşehr, Meşhed ve İsfahan cezaevlerinde dört mahkûm idam edildi. Bunlardan birinin suç isnadı sırasında 18 yaşından küçük olduğu bildirildi. Ayrıca Urmîye ve Erdebil cezaevlerinde iki mahkûm daha idam edildi. En fazla idamın gerçekleştiği cezaevleri arasında Qêzêlhêsar, Tebriz ve Adilabad Cezaevleri yer aldı. Resmî olarak duyurulmayan infazlar nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olduğu değerlendiriliyor. Urmîye ve Erdebil Cezaevlerinde 2 kişi, Taybad ve Qêzêlhêsar Cezaevleri’nde ise yedi kişi idam edildi. Aralarında çocuk yaşta suç isnadı bulunan bir kişinin de olduğu dört kişi idam edildi.
*İran Yüksek Mahkemesi, protestolar kapsamında gözaltına alınan Binyamin Naghdi hakkında verilen idam cezasını onadı. Avukatları yeniden yargılama talebinde bulunmuş olsa da kararın onanması, cezanın infaz edilme riskini artırdı.
*İran İstihbarat Bakanlığı güçleri tarafından Abadan ve Mahşehr’de 12 Sünni Arap vatandaş gözaltına alınarak bilinmeyen yerlere götürüldü. Yerel kaynaklar, gözaltına alınan bazı kişilerin operasyon sırasında darp edildiğini aktardı. Haberin yayımlandığı sırada, gözaltı gerekçeleri, tutuldukları yerler ve avukatları ile ailelerine erişimleri hakkında herhangi bir resmî bilgi bulunmuyordu.
*İsfahan’daki Dowlatabad Cezaevi’nde tutulan 62 yaşındaki Bahai dini mensubu mahkum Neda Badakhsh, ciddi sağlık sorunlarına rağmen uzman sağlık hizmetlerine erişemiyor. Hasta bir mahkumun gerekli tıbbi tedaviden mahrum bırakılması insanlık dışı muamele niteliği taşıyabilir ve sağlık ile yaşam hakkının ciddi biçimde ihlali anlamına gelir.
*IHRS olarak Birleşmiş Milletler (BM), hükümetler ve uluslararası insan hakları kuruluşlarına çağrımız, İran’da idamların derhal durdurulması, idam cezasıyla karşı karşıya bulunan siyasi tutsakları, protestocular ve diğer mahkumların korunması, işkence, zorla itiraf ve adil olmayan yargılama iddialarının bağımsız şekilde soruşturulması, bağımsız hukuki temsil hakkının güvence altına alınması, mahkumların acilen ihtiyaç duydukları sağlık hizmetlerine erişiminin sağlanmasıdır.”