Gurkêl’in Mirası yazı dizisinde, Milattan sonra 1223’ten Şerefname’nin yazıldığı miladî 1597 yılına kadar Gurkêl Kalesi ve Mirliğinin serüvenini yazdım. Bugün ise yazı dizisinin dördüncüsünde Gurkêl’in 6. Miri olan Seyyîd Ahmed ile ilgili bir anekdotu aktarıp biraz da Gurkêl Mirliğindeki taht kavgalarına değineceğim. Yazı dizisinin ilk 3 serisini okuduktan sonra bu yazının okunması Gurkêl’in tarihsel öneminin anlaşılması açısından yararlı olacaktır.

Bir Ortaçağ Kürt Mirliği olarak Gurkêl Mirliği, başkent Gurkêl Kalesi olmak üzere günümüzdeki resmi idari sınırları göz önüne aldığımızda Qilaban (Uludere) Şirnex (Şırnak) ve Girkê Emo (Silopi) coğrafyasına hükmeden ve yüzyıllarca hükmettikten sonra 13 Mayıs 1838 tarihinde son bulan ve bölgenin tarihsel coğrafyasında derin izler bırakan bir hanedanlıktır.

1514’te Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim ile Kürt Mirleri arasında ittifak kurulduğunda Gurkêl’in başında Mîr Seyîd Ahmed vardı. Şerefname’ye göre Mîr Seyîd Ahmed ile Sultan’ın arası çok iyiydi.[1] Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim öldükten sonra(1520) yerine oğlu Kanuni Sultan Süleyman geçer. Şerefname’ye göre Mîr Seyîd Ahmed’in Sultan Süleyman ile de arası çok iyiydi ve Sultan Süleyman, Gurkêl Mirliği’ne ek olarak Musul ve Sincar vilayetlerinin idaresini de Mîr Seyîd Ahmed’e bırakır.[2] Ancak bir müddet sonra Musul Vilayeti, Gurkêl Miri Seyîd Ahmed’ten alınır.

Şerefname’de Musul vilayetinin tekrardan Mîr Seyîd Ahmed’e verilmesinin hikâyesi anlatılıyor. Sultan Süleyman, Irak Seferi’nden dönerken dönüş yolunda bir tabut görür. Sultan Süleyman, merak edip tabutun hikmetini sorar. Bu tabutun Mîr Seyyîd Ahmed’e ait olduğu ve bu hareketiyle şunu demek istediği anlatılır: “ Musul vilayeti, benim vücudumun ruhu durumundadır. Siz Musul’u başkasına vermiş olduğunuza göre vücudum ruhsuz kalmış ve ölmüştür demektir.” Bu sözler ve davranış Sultan’ın hoşuna gider ve Musul vilayetini tekrardan Mîr Seyyîd Ahmed’e bırakır. [3] Böylece 6.mir Seyyîd Ahmed döneminde Gurkêl Mirliği’nin sınırlarının Musul vilayetini de içine alacak şekilde geniş olduğunu görebiliyoruz.

Osmanlı Sultanı Kanuni Sultan Süleyman’ın Bağdat Seferi 1533-1536 yılları arasında gerçekleşmiştir. Böylece Musul vilayetinin tekrardan Gurkêl Mirliği’ne bağlanmasının 1536 yılı olduğu ortaya çıkıyor.

Mîr Seyyîd Ahmed, Gurgil’i ve ona bağlı Musul vilayetini uzun süre yönettikten sonra öldü. Yerine kardeşinin oğlu Mîr Şemseddin(Mîr Bedir’in oğlu) geçer.

Şerefxan, Şerefname’de 6.mir olan Mîr Seyyid Ahmed’ten eserini yazdığı 1597 tarihine kadar Gurkêl Mirliği’nin tahtına çıkanları şöyle sıralar:

Mîr Şemseddin (7.mir) mirlik tahtına çıktığında 3 kardeşi daha vardı. a) Mîr İbrahim b)Mîr Ömer c)Mîr Hacı Muhammed

Her siyasi hanedanlıkta olduğu gibi Gurkêl Mirliğinde de iktidar kavgaları olmuştur. Yazı uzamasın diye Gurkêl Mirliğindeki iktidar kavgalarını serinin bir sonraki yazısına bırakayım.

Dipnot: [1] [2] ve [3]: Şerefname, Şerefhan, Deng Yayınları, 3.baskı, 2006, İstanbul.