Devlet dediğimiz devasa mekanizma, vergi toplama gücünü de kolluk kuvvetlerinin yetkisini de tek bir şartla toplumdan devralır: Adalet sağlamak ve yurttaşın can ile mal güvenliğini korumak. Ancak bugün Türkiye’de derinleşen ekonomik krizin altında ezilen milyonlar, aynı zamanda cezasızlık algısının ve adalet krizinin yarattığı ağır bir toplumsal tahribatla karşı karşıyadır. Suç oranlarının ve kadın cinayetlerinin ürkütücü boyutlara ulaştığı, uyuşturucu baronlarının sokakları zehirlediği, kara para aklama, rüşvet ve hırsızlık iddialarının sıradanlaştığı bir vasatta; tüm bu suç dinamiklerine karşı sergilenen sessizlik, toplumun adalet duygusunu temelinden sarsmaktadır.


Yargı, ne yazık ki güce yaklaştıkça esneyen; muhalefete ve eleştiriye yaklaştıkça sertleşen çifte standartlı bir araca dönüştürülmektedir. Siyasal iktidarın yargı üzerindeki nüfuzu, hukuk kurumlarının tarafsızlığına dair soru işaretlerini günden güne artırıyor. Son dönemde patlak veren büyük ölçekli borsa işlemleri, fon soruşturmaları ve milyarlık finansal skandallarda iktidara veya nüfuz alanına yakın isimler söz konusu olduğunda; süreçlerin son derece sessiz ve örtük yürütüldüğü görülmektedir. Devasa yolsuzluklar ve usulsüzlükler "görevden af" ya da "kuruşuna kadar iade edildi" gibi formüllerle hızlıca kapatılmakta, kamuoyunun vicdanını yaralayan bu tablo adeta siyasi bir istifa ile geçiştirilmektedir.


Bu çifte standardın en çarpıcı örneklerinden biri de Dilan Polat ve eşi etrafında şekillenen süreçte yaşandı. Milyarlık kara para aklama, yasadışı bahis ve vergi usulsüzlüğü iddialarıyla başlatılan soruşturmalarda; MASAK raporlarındaki muğlaklaşan ifadeler ve yargı adımlarıyla tahliyelerin önü açıldı, usulsüz servet edinimleri adeta olağan ticari faaliyetmiş gibi tescillendi. Finansal suçlar veya organize yapılar söz konusu olduğunda kanunun esnekliği sınır tanımazken; sıra iktidarın yanlışlarını dile getiren, haksızlıklara tepki gösteren ve rejimin mantığına uymayan seslere geldiğinde terazi anında en ağır tonajıyla devreye girmektedir.


Milyarlarca liralık finansal operasyonların aktörleri tutuksuz yargılanmanın ve serbest kalmanın konforunu yaşarken; sırf siyasi duruşu, düşüncesi veya sanatı nedeniyle hapse mahkûm edilen muhalif siyasetçilerin, gazetecilerin, aydınların ve vatandaşların tablosu, ülkedeki hukuk krizinin gerçek boyutunu göstermektedir. Yıllardır cezaevinde tutulan Selahattin Demirtaş, seçilme hakkının ve halk iradesinin yargı kararlarıyla nasıl feshedilebildiğinin açık bir kanıtıdır. Yine AİHM kararlarına rağmen cezaevinde tutulmaya devam edilen Osman Kavala, iktidarın sivil toplumu sindirme amacının simgesi haline gelmiştir. Benzer bir baskı yerel yönetimler ve halk iradesi üzerinde de yürütülmektedir. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu başta olmak üzere, ana muhalefet partisine mensup belediyeler ve belediye başkanları usulsüz soruşturmalar ve sayısız teftiş kıskacıyla adım atamaz hale getirilmektedir. Milyonların iradesiyle seçilmiş yerel yöneticilerin yetkileri tırpanlanmakta; yerel yönetimler finansal ve idari sindirme politikalarıyla iş yapamaz konuma sürüklenmektedir.


Tam da bu noktada görmek gerekir ki; toplumda yaşanan derin ekonomik geçimsizliğin, tırmanan işsizliğin, durdurulamayan cinayetlerin ve yuvaları dağıtan boşanmaların temelinde tam olarak bu adaletsizlik yatmaktadır. Her bir vatandaş için eşit, şeffaf ve adil bir ekonomik koşulun sağlanamadığı bir düzende toplumsal huzurdan söz edilemez. Rüşvet, imtiyaz ve usulsüzlüklerle elde edilen haksız kazançların hesabı sorulmadığı, üretenin ve emeğiyle yaşayanın korunamadığı bir vasatta adalet tesis edilemez. Haksız kazancın ödüllendirildiği, alın terinin değersizleştiği bir ortamda ne ekonomi doğrulabilir ne de toplumsal cinnetin ve ahlaki çöküşün önüne geçilebilir.


Suçun niteliğine ve kamuya verdiği zarara göre değil, faillerin siyasi kimliğine ve iktidara olan yakınlığına göre işleyen bir yargı sistemi adalet dağıtmaz. Kara para aklama ve rüşvet iddialarının örtülü aflarla buharlaştırıldığı, asayişi ve kamu düzenini tehdit eden yapılara göz yumulduğu; buna karşın sadece yanlışları söylediği için insanların zindanlara atıldığı bir ülkede adalet terazisi dengesini tamamen kaybetmiştir. Hakiki bir hukuk devletinde terazi, gücün ve siyasi aidiyetlerin ağırlığına göre değil; herkes için eşit, tek ve evrensel hukuk ilkelerine göre tartmak zorundadır.


Tarih boyunca iktidarların düştüğü en büyük yanılgı, devlet gücünü adalet dağıtmak yerine kendi varlıklarını ebedileştirmenin bir kalkanı olarak görmeleridir. Oysa güç ile adalet arasındaki çizgi son derece nettir: Gerçek bir devlet aklı, meşruiyetini rakibini susturduğu oranda değil; rakibinin konuşma hakkını koruduğu oranda kazanır. Muhalefeti bir tehdit veya ezilmesi gereken bir hasım olarak gören anlayış, gücünü hukuktan değil, yalnızca zorbalıktan alıyor demektir. Zorbalık ise iktidarı güçlü kılmaz; aksine, altındaki toplumsal tabanı ve güveni kemiren gizli bir çürümeyi başlatır.


Muhalefet, iktidarın aynasıdır. Bir yönetimin olgunluğu, o aynaya baktığında gördüğü eleştiriye ne yanıt verdiğiyle ölçülür. Aynayı kırmak, yüzdeki kusurları yok etmez; sadece gerçekle bağı koparır. Siyasi rekabeti bir hayatta kalma savaşına dönüştürmeyen, rakiplerine nefes alanı bırakan ve hukukun üstünlüğünden milim sapmayan idareler kalıcı olur. Çünkü adalet bir iktidar lütfu değil, devletin varlık sebebidir. Gücü elinde tutanların unutmaması gereken tek ilke şudur: Muhalefetsiz ve eleştirisiz bir iktidar zafer kazanmış sayılmaz, sadece kendi yalnızlığında kaybolmuş demektir. Peki, tüm bu toplumsal, hukuki ve ekonomik çöküşün eşiğindeki ülkeyi yöneten devlet iktidarı, sorunları çözmek için nasıl bir adalet sistemi inşa etmelidir?


Çözüm; iktidarın ve gücün gölgesinden tamamen arındırılmış, hakim ve savcı güvencesinin eksiksiz sağlandığı, bağımsız ve tarafsız bir yargı düzeninin kurulmasından geçer. Devlet yönetimi, yargıyı bir siyasal sopa olmaktan çıkarmalı; Anayasa’yı, evrensel hukuk normlarını ve uluslararası sözleşmeleri amasız-fakatsız uygulayan bir hukuk devleti mimarisini hayata geçirmelidir. Haksız kazanç ve nüfuz ticaretiyle elde edilen her kuruşun hesabının sorulduğu, kamu kaynaklarının yağmalanmasına geçit vermeyen şeffaf bir denetim mekanizması kurulmalıdır. Fırsat eşitliğinin, liyakatin ve eşit ekonomik koşulların güvence altına alındığı; cezasızlık zırhının tamamen kaldırılıp suç işleyenin sıfatına bakılmaksızın cezalandırıldığı bu adalet sistemi, toplumun kaybolan güvenini yeniden kazanacak tek yoldur. Ancak adalet temelinde yükselen bir devlet iktidarı, vatandaşının can, mal ve gelecek kaygısını sonlandırabilir.